|
Γιαννής Στρατής | Λέσβος | Βιογραφικά στοιχεία
• Τόπος γέννησης

Μανταμάδος, Λέσβος
• Χρόνος γέννησης

1935
• Ιδιότητα

Ο Στρατής Γιαννής έπαιζε επαγγελματικά κιθάρα και τραγουδούσε από το 1952 μέχρι το 1973, οπότε μετανάστευσε στην Αμερική.

• Γονείς

Οι γονείς του Γιαννή Στρατή κατάγονται από το Μανταμάδο. Ο πατέρας του ήταν ακτήμονας αγρότης και απασχολούνταν στην ελαιοκαλλιέργεια σε κτήματα Μανταμαδιωτών ιδιοκτητών. Ο παππούς του καταγόταν από τα Ψαρά. Ο Γιαννής Στρατής αναφέρει για την καταγωγή του:

Η ράτσα του παππού λέγιτι Ψαρός. Βαστά απ’ τα Ψαρά. Μάλιστα, ένας Εμμανουήλ πειρατής ήταν ξάδερφος τ’ παππού μ’... Ο παππούς ήταν εδώ πέρα. Ήταν μάλλον μεγάλ’ οικουγένεια.

• Οικογενειακή κατάσταση

Ο Γιαννής Στρατής είναι έγγαμος με παιδιά και εγγόνια. Παντρεύτηκε το 1967. Η σύζυγός του κατάγεται από το Πλωμάρι και τη γνώρισε με συνοικέσιο.

Για την επαγγελματική ενασχόληση του παππού του και του πατέρα του ο Γιαννής Στρατής αναφέρει:

Στον Άγιο Στέφανο είχαμι κτήμα τ’ παππού μου που ήταν βαρκάρ’ς. Έκανε μεταφορές πριν του ’22. Είχι βαρκούλα μιγάλ’ - μιγάλ’ κι έκανι οικουγένειες, πάγηνι κι έφιρνι απ’ τ’ Αϊβαλί στου Παλιό.(Ο Άγιος Στέφανος και ο Παλιός είναι παραλιακές τοποθεσίες της περιφέρειας Μανταμάδου, στην Ανατολική ακτή της Λέσβου). Ου πατέρας μ’ ήταν ένας μεροκαματιάρ’ς, τότις κι τώρα του μιρουκάματου είνι κι μιρουφάγατου που λέν’. Τότις ήπριπι να έχ’ς κι μέσουν να δουλέψ’ς. Ήταν 3.000 κάτοίκ’ κι εδώ πέρα η περιουσία είνι ίδια σήμερα.

Ο Γιαννής Στρατής έχει μια αδερφή η οποία παντρεύτηκε στο Αγρίνιο της Αιτωλοακαρνανίας

..Πήγα στν’ Αιτολωακαρνανία γιατί έκανα γαμπρό από κει, απ’ τ’ Αγρίνιο απού πάνου εκει πέρα.

Κάποια μέλη της οικογένειας του Γιαννή Στρατή μετανάστευσαν τη δεκαετία του 1910 στην Αμερική:

Και στην Αμερική ανταμώσαν δυο ξαδέρφια, παλιοί, που φύγαν απ' του '22. Απ' του '12 ο ένας μπάρμπας μου μι τουν πατέρα τ' παγαίναν στου Αϊβαλί κι κ’βανούσαν κόσμου. Του '15 που έγινι η πρώτη καταστρουφή, ου μπάρμπας ‘ιμ επειδής τραγουδούσι καλά, κι ήξιρι κι τα Αϊβαλιώτ’κα, πέρασι στ' Αμερικάν’κου του βαπόρ' κι αυτός σα πρόσφυγας, κι πήγι στν' Αμερική στου Μπόστουν. Κι πήρι μια θεία μ', κι εκεί πέρα ανταμώσαν δυο ξαδέρφια, που ήταν απ' τα Ψαρά.

• Άλλο παράλληλο ή κύριο επάγγελμα

Ο Γιαννής Στρατής, μόλις έλαβε το απολυτήριο του Δημοτικού σχολείου πήγε σε έναν έμπειρο τσαγκάρη του Μανταμάδου για να μάθει την τέχνη του υποδηματοποιού. Συνέχισε να εργάζεται έξι χρόνια κοντά στον ίδιο τσαγκάρη, μέχρι να καταφέρει να ανοίξει δικό του υποδηματοποιείο. Παράλληλα με την μαθητεία του στην τέχνη του υποδηματοποιού, σε ηλικία 16 ετών, ξεκίνησε να μαθαίνει κιθάρα με τον μουσικό Κουτζανίδη από τον Μανταμάδο, για βιοποριστικούς κυρίως λόγους.

Του 1947, όταν τέλειωσα το σχολειό, στα 12 τα χρόνια, τελειώσαμε το σχολειό τον Ιούνιο, τον Σεπτέμβριο πήγα στο τσαγκαράδικο. [...] Ήμνα κι ανάπηρος, λοιπόν δεν ήμνα για τα κτήματα. Τότις τα επαγγέλματα που μπορούσες να πας ήταν τσαγκάρ’ς, ράφτης, κουρέας, μαραγκός, δεν είχι πουλλή δουλειά. Κάθισα έξι χρόνια (εννοεί στο τσαγκάρη που του μάθαινε την τέχνη του υποδηματοποιού). Κι ήβγα ύστιρα στου επάγγελμα του μουσικού. Εν τω μεταξύ δεν μπορούσα να ανοίξω και μαγαζί. Γιατί το μαγαζί ήθιλι κι συρμαγιά. Τότις δούλιυι κι ου βιρισές. Έπρεπε να έρθ’, να κάν’ [...]. Του αφεντικό που έκανι τα παπούτσια για τ’ς κουπιλιές που πηγαίναν στ’ς ιλιές, είχι δουλειά βέβαια πιο πουλλή, άλλα ήπριπι να σι πληρώσ’ όπουτι πούλα του λάδ’. Του λάδ’ εν τω μεταξύ πότι του πούλα; Τουν Αύγουστου μπουρεί να περίμενες να σι πληρώσ’. Έπριπι να έχ’ς συρμαγιές να δουλέψεις. Εγώ ύστιρα του παράτ’σα του τσαγκαράδ’κου.

Στις αρχές της δεκαετίας του ’60, για κάποιο χρονικό διάστημα, ο Γιαννής Στρατής είχε περίπτερο πώλησης τσιγάρων στην αγορά του Μανταμάδου. Για να μην διακόψει την επαγγελματική του ενασχόληση με τη μουσική, ο πατέρας του τον αντικαθιστούσε στο περίπτερο τα Σαββατοκύριακα.

Δε μπουρούσα να ασχοληθώ πουλύ μι του [...]. Μετά του ’60, άρχισα ένα πιρίπτιρου, πουλούσαμι [...]. Είνι πουλλή ιστουρία η δική μ’. Ήταν η πατέρας μ’, τουν άφηνα του Σαββατοκύριακο. Πάγαινα εγώ στη μουσική. Γιατί κάθε Σαββατοκύριακο πηγαίναμε τότε, δεν καθόμασταν. Για θα πάμι στου γάμου στη Στύψ’, για θα πάμι στη Πελόπ’ στου γάμου, για στη Κάπ’ στου γάμου, άμα έπαιζα μι του Κυριάκογλου, τότι που συνεργαστήκαμε. Πηγαίναμι παντού που λες, κι τα παράτησα ύστερα. Έφυγε ο αδερφός μ’, είχα έναν αδερφό ο οποίος έγινι στρατεύσιμους. Έφυγι στου στρατό, ιγώ μι ντου γέρου δε μπουρούσαμι, γιατί άμα έφιυγα, βρίσκαμι δικάρις, βρίσκαμι[....] παλιά Τούρκικα, ντου γιλούσαν ντου γέρου.

Το 1961 άνοιξε ένα τσαγκαράδικο στο Μανταμάδο, το οποίο διατήρησε μέχρι το 1973, οπότε μετανάστευσε στην Αμερική, κοντά στον αδελφό του που είχε εγκατασταθεί εκεί από το 1967. Την περίοδο αυτή, παράλληλα με την καθημερινή δουλειά του στο υποδηματοποιείο, εργαζόταν επαγγελματικά ως μουσικός, κυρίως τα Σαββατοκύριακα.

Του αγόρασα κι του έκανα του μαγαζί τούτου. Δούλευα ντ’ μουσική τα Σαββατουκύριακα κι τις άλλες μέρες καθόμουνα σα καλή ώρα τώρα. ...Τότις που άνοιξα του τσαγκαράδικο τούτο ιδώ είχε άλλα 17. Και γω του άνοιξα του τσαγκαράδικο για τα φόντια. Οι άλλοι τσαγκάρηδες μας τα δίναν, του κόβαν του παπούτσ’ τ’ απάνω, τα φόντια κι ιγώ τα ‘ραβα. ‘Κάτσα τρεις μήνες κι μ’ έμαθι κάποιους σντ’ Μυτιλήν’ κι ήρθα εδώ πέρα κι έκανα εμ τα φόντια, εμ του τσαγκαράδικου. Πήγι αυτό μέχρι του 1973. Φύγαν ούλ’ οι τσαγκάρ’δις, όλ’ μεταναστεύσαν. Απόμ’να μόνος μου μέχρι του ’73. Η δουλειά ήταν έτσ’. Δεν είχι. Εν τω μεταξύ ου αδερφός μ’ που δουλεύαμι μαζί είχι φύγ’ του ’67 σντ’ Αμερική. (Η τέχνη του υποδηματοποιού παρήκμασε, επειδή δεν μπορούσε να ανταγωνιστεί τη βιομηχανική παραγωγή υποδημάτων. Τα βιομηχανικά κατασκευασμένα υποδήματα άρχισαν να εισρέουν στην επαρχία στα τέλη της δεκαετίας του 1960).

Το 1973, ο Στρατής Γιαννής μετανάστευσε στην Αμερική, όπου διέμεινε μέχρι το 1981. Η επαγγελματική του δραστηριότητα την περίοδο αυτή ήταν σε εργοστάσιο κατασκευής υποδημάτων.

Το ’73 μέχρι τις 29 Νοεμβρίου ήμ’να εδώ. Δούλευα. Δευτέρα στις 3 του μηνός φτάσαμι στου Μπόστουν, απού κει πήγαμι, μι πήρι ου αδερφός μου, σε ένα μέρος, [...] σε μια πολιτεία. Ύστιρα ’πιάσα δουλειά, στα φόντια σε εργοστάσιο, σε τσαγκαράδικο. Δευτέρα πήγα, την άλλη Δευτέρα ’πιάσα δουλειά κι βάσταξι μέχρι τουν Αύγουστου του 1981. [...] Στην Αμερική δεν ασχολήθηκα με την μουσική. Υπήρχαν μουσικοί. Εγώ όμως στην πολιτεία που ήμουν, είχε λίγ’ Έλληνες. Ήταν καμιά 25αριά οικουγένειες, οι ουποίες ήταν παλιές οικουγένειες.

Τον Αύγουστο του 1981 ο Γιαννής Στρατής παλιννόστησε στο Μανταμάδο, και άνοιξε ξανά το υποδηματοποιείο του. Μετά την επάνοδο του από την Αμερική διάφοροι οικογενειακοί λόγοι, καθώς και προβλήματα υγείας δεν επέτρεψαν την επαγγελματική του ενασχόληση με την μουσική

(Από τότε ξαναπαίξατε;) Όχι. Ο πατέρας μ’ μάλιστα μ’ λέγ, τότις μόλις ήρθα κι δεν μπουρούσα να κάνου τίπουτα. Ήταν ο πατέρας μ’ πιθαμένους, ύστιρα δε του αισθάνθ’κα καλά να ξαναρχίσου. Ήταν σφάλμα μου γιατί μπορεί να άρχιζα κι να ήμ’να πιο καλύτερα. Αλλά μπορεί και χειρότερα, γιατί όταν πήγα στου [...], γιατί με τα τσιγάρα που κάπνιζα, δεν κάπνιζα και πάρα πολλά. Γιατί άρχισα απ’ τα 25 τα χρόνια κι ύστερα, όταν πήγα στα τσιγάρα και πουλούσα. Κι άμα πήγα να κάνου ντ’ καρδιά, γιατί έκανα εγχείρηση, μ’ λέγαν δε κάπνιζεις τσιγάρα; Κι άμα είπα του επάγγελμα σ’ ένα γιατρό στου Ιπποκράτειο, μ’ λέγ’: «Ισύ καπνίζ’ς ουλνούν τα τσιγάρα». Κι από τότις άμα πάγινεις στα κουτούκια, σι κάτ’ χαμηλά μαγαζιά, απ’ του τσιγάρου [...], μόνου που ισύ τραγουδούσες ήπιρνες όλου του τσιγάρου αυτουνούν.

• Διαδρομές στο χώρο και στο χρόνο

Από το 1935 μέχρι το Δεκέμβριο του 1973 ο Στρατής Γιαννής έμενε μόνιμα στον Μανταμάδο, με εξαίρεση κάποιο χρονικό διάστημα, που πήγε στη Μυτιλήνη για να μάθει να κατασκευάζει τα φόντια των υποδημάτων, δηλαδή το επάνω τμήμα του υποδήματος που απαιτούσε ειδική επεξεργασία.

Μέχρι του ’60 του τσαγκαράδ’κου του ήξιρα, αλλά δεν ήξιρα τούτα τα αυτά, τα φόντια που ράβουμι. Ου αδερφός μ’ ήξιρι τα φόντια, είχι αγουράσ’ τ’ μηχανή κι δούλιυι μ’ έναν τσαγκάρ’ άλλουν. Πήγα στ’ν Μυτιλήν’ κι έμαθα τούτη ντ’ δουλειά, τα φόντια κι άνοιξα του μαγαζί τούτου, του 1961.

Από το 1973 μέχρι το 1981, ο Γιαννής Στρατής έζησε και εργάστηκε στην Αμερική. Για την μετανάστευσή του ο ίδιος αναφέρει:

Το ’73 μέχρι τις 29 Νοεμβρίου ήμ’να εδώ. Δούλευα. Τέτοια ώρα ήρθε ένα τηλεγράφημα ότι έπρεπε να φύγω στις 3 του μηνός κι τα παρατήσαμι κι στις 30, φύγαμι απού δω. Κυριακή φύγαμι απού δω. Δευτέρα στις 3 του μηνός φτάσαμι στου Μπόστουν, από κει πήγαμι, μι πήρι ου αδερφός μου σε ένα μέρος, σε μια πολιτεία. Ύστιρα ‘πιάσα δουλειά στα φόντια σε εργοστάσιο, σε τσαγκαράδικο. Δευτέρα πήγα, την άλλη Δευτέρα ’πιάσα δουλειά κι βάσταξι μέχρι τουν Αύγουστο του 1981.

• Προσωπική και οικογειακή πορεία

Οι κοινωνικο - οικονομικές συνθήκες μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, φαίνεται ότι επέδρασαν καθοριστικά στη διαμόρφωση των επαγγελματικών επιλογών του Γιαννή
Στρατή. Η ανάγκη ανανέωσης των μελών που συγκροτούσαν τις κομπανίες προπολεμικά, τον ώθησε να ασχοληθεί επαγγελματικά με τη μουσική:

Με πήραν κάτι παλιοί μουσικοί, χρειαζόταν νεαροί, ήταν δυο συγκροτήματα εδώ πέρα, μετά τον πόλεμο γυρεύαν να ανανεώσιν. Οι παλιοί οι μουσικοί πεθάναν οι πολλοί απ’ τη πείνα, κι θέλαν ανανέωση την οποία κάναν μι όποιον βρίσκαν για να γίνιτι η δουλειά τους.