|
Κατής Τρύφωνας | Λήμνος | Ενασχόληση με τη μουσική
• Μουσική εξειδίκευση (τραγούδι, ή/και όργανα)

Στη Λήμνο, η πορεία του Τρύφωνα Κατή ως οργανοπαίχτη, υπήρξε, όπως ο ίδιος αναφέρει, καθοριστική:

Εγώ δούλευα, με παίρναν παρέες και πάντα με προτιμούσανε εμένα. Τους παλιούς, ήδη, τους έκανα μεγάλη χαλάστρα εγώ […], να, τα βιολιά και τα σαντούρια.

Η ευρεία αποδοχή του μπουζουκιού, συσχετίστηκε με τις μεταβαλλόμενες συνθήκες που διαμορφώνονταν την περίοδο εκείνη στη λαϊκή μουσική. Ο ίδιος τονίζει ιδιαίτερα τη συμβολή του Μανόλη Χιώτη προς αυτή την κατεύθυνση, αφού

[…] είχε βγάλει τα μπουζούκια απ’ τα κατώγεια, από τα αίματα, και τα πήγε στα σαλόνια.

Στο διάστημα της επαγγελματικής του διαδρομής, συνεργάσθηκε με τους μουσικούς της περιφέρειας του, Κυριάκο Βολάρη [σαντούρι] και Φάνη Χατζηδημητρίου [βιολί]:

Εντωμεταξύ ούτε ανέβηκα ξανά στην Αθήνα, μετά το στρατό. Με ’στειλαν τα χαρτιά και μετά έμεινα εδώ στα Τσιμάνδρια στο πατρικό μου, αφού ήμουνα ακόμα λεύτερος […]. Επήρα τα όργανα εδώ […]. Αυτός ο Κυριάκος Βολάρης […], Βολάριας τον λέμε στα ‘λημνιά’, και ο Φάνης [Χατζηδημητρίου]. Αυτοί ήταν απ’ τον Κουρνό [Κορνό] και ήταν παντρεμένοι στα Τσιμάνδρια […]. Σαντούρι έπαιζε ο Κυριάκος και βιολί ο Φάνης […]. Τότες, τότες ήταν σκέτα, δεν είχε μηχανήματα». Παράλληλα, συνεργαζόταν με τους Σωτήρη Μαυράκη, Δημήτρη Μαρινάκη, καθώς και με τους Μαρκάκηδες από τον Άγιο Δημήτρη: «Είχα και τον Ηλία που πέθανε, βέβαια, τον Μαρκάκη, ο γιος του που παίζει κιθάρα και τραγουδάει, και οι Μαρκάκηδες οι άλλοι είναι ξαδέρφια, αδελφών παιδιά Μαρκάκη […]. Είχα εγώ και τον Δημήτρη [το Μαρινάκη], εγώ το μικρό, τραγουδούσε. Είχα τον Σωτήρη το Μαυράκη. Καζαντζίδης σκέτος.

• Σταθερές μουσικές δραστηριότητες στις οποίες συμμετείχε/συμμετέχει

Σταθερές μουσικές δραστηριότητες για τον ίδιο αποτελούσαν τα γλέντια στις κοινωνικές συνεστιάσεις, καθώς επίσης και τα τοπικά πανηγύρια του νησιού:

Παντού με ξέρουνε, δηλαδή, όπου και να πας στη Λήμνο και πεις ‘Σκορδαλιάς’, το ξέρουν σίγουρα […]. Έπαιζα σε γάμ’, σε αρραβώνες, σε γλέντια, σε βαφτίσια […] και σε παρέες, με ’παιρναν εμένα ξεχωριστά και ακόμη και τώρα με παίρνουνε.

Ο ίδιος επισημαίνει ότι συνήθιζε να παίζει μουσική (και) σε γλέντια που διοργανώνονταν από Κουταλιανούς σφουγγαράδες, προτού ξεκινήσουν για την συγκομιδή των σπόγγων:

Άμα φεύγαν οι σφουγγαράδες κάνανε γλέντια. Αλλά δεν βαριέσ’ δεν ήταν πολλοί […]. Στη ‘Μάρθα’ παίζαμε τότες, ταβέρνα στην Κούταλη.

Για το πανηγύρι του Αγίου Σώζου αναφέρει:

Στο πανηγύρι του Αγίου Σώζου εμένα μου λένε παρέες να πηγαίνω και να παίζω, αλλά δεν πάω. Εκεί στην πλατεία γινόταν οι μουσικές, στην πλατεία στην Φυσίνη […]. Γινόταν εκεί και απάνω [εννοεί στον αύλειο χώρο της εκκλησίας], τότες που δεν είχε λεωφορεία. Δεν είχε τότες και πήγαιναν με τα ζώα. Έβλεπες απ’ όλη τη Λήμνο, όλο κτηνοτρόφοι και είχαν γαϊδούρια, με συγχωρείς, άλογα και φοράδες.

• Σημαντικοί σταθμοί και γεγονότα στην επαγγελματική του ζωή ως μουσικός

Ηχογραφημένο υλικό από την μουσική του Τρύφωνα Κατή υπάρχει στις καταγραφές του Σίμωνα Καρρά. Μαζί του παίζουν ο Αθανάσιος Κοτσιναδέλης [λύρα] και ο Γεώργιος Στεφανιδάκης [κιθάρα]:

Λαούτο μ’ έλεγε ο Καρράς τότες και η γυναίκα του [να παίξω] όταν πήγαμε στην ΕΡΤ, που μας έκανε δυο τραπέζια με κατσικάκια […]. Εγώ τότες που πήγαμε στην ΕΡΤ για πρώτη φορά πήγα με σαντούρ’, βιολί, λύρα Κοτσιναδέλης, κιθάρα ήταν ο Στεφανιδάκης ο Γιώργος και μπουζούκι εγώ. Εντωμεταξύ είχαμε και το λαούτο από τον σύλλογο που είχαμ’ πάει. Με λέει ο Καρράς επειδής δεν πηγαίνει στα παραδοσιακά [το μπουζούκι], μου λέει: ‘Παίξε στην αρχή λαούτο λίγο και μετά παίζεις μπουζούκι. Εντωμεταξύ που έπαιξα δεν έκανε παρατηρήσεις ο ηχογράφος, έπαιζα μπουζούκι, δεν μ’ άρεζε τότες το λαούτο, έτσι, δεν μ’ αρέσουν οι θέσεις του […]. Ήρθαν κι εδώ μας πήραν [ηχογράφησαν] και εδώ ώρες, στα Τσιμάνδρια. Ήρθαν δύο και παίζαμε με τον Κοτσιναδέλη λύρα, παίζαμε έξω στην πλατεία.

• Από πού προμηθευόταν/προμηθεύεται μουσικά όργανα

Το πρώτο του μπουζούκι το αγόρασε από την Αθήνα. Ο ίδιος περιγράφει:

Εγώ κατέβαινα, όποτε κατέβαινα [έβλεπα] αριστερά είναι του Αλιπέδου, είν’ ο Τσεκεριάν, είναι ο Μουρατίδης και παραπάνω τρία οργανοποιεία. [Εγώ] έβλεπα, κοιτούσα στην βιτρίνα να δω τα μπουζούκια, τόση λαχτάρα το ’χα […]. Μια πρωία κατεβαίνω στου Μουρατίδη του γέρου και λέω: ‘Θείο καλημέρα θέλω να μου ετοιμάσεις ένα όργανο’, γιατί είχε αρματωμένα, είχε χωρίς χορδές χαραγμένα, άλλα με καπάκια και χωρίς τρύπα […]. Του λέω: ‘Πόσο κάν’;’ Μου λέει διακόσιες πενήντα δραχμές […]. Το βράδυ το παίρνω.

• Τοπικές δράσεις

Ο Τ. Κατής συνοψίζει μια γενική επισκόπηση των μουσικών του δραστηριοτήτων ως εξής:


• Υπερτοπικές δράσεις

Στο διάστημα της επαγγελματικής του πορείας, ο Τρύφωνας Κατής έπαιξε μπουζούκι (και) στην Αλεξανδρούπολη, στον Άγιο Ευστράτιο, στη Σαμοθράκη και στη Δράμα:

Πήγαινα πολλές φορές [εκτός νησιού] πότε χειμώνα πότε άνοιξη. Καλοκαίρι δεν πήγαινα, διότι είχαμε τα πανηγύρια. Και στον Άγιο Ευστράτιο και στη Σαμοθράκη, με ζητούσαν. Δουλεύαμε στη Αλεξανδρούπολη [σε] πολλά μαγαζιά και στη Δράμα […]. Τον Δημητράκη τον Μαρκάκη τον είχα στην Αλεξανδρούπολη που ’χαμε πάει. Σαμοθράκη πηγαίναμε και στον Άγιο Ευστράτη [πηγαίναμε σε] γάμους, αρραβώνες. Καλούσαν εμένα κι έπαιρνα όποιον ήθελα.

• Ρεπερτόριο

Στο ρεπερτόριο του ο Τρύφωνας Κατής εκτός από λαϊκή μουσική, έπαιζε και αρκετά ευρωπαϊκά τραγούδια. Πολλά από αυτά τα μάθαινε από δίσκους της εποχής που αγόραζε:

Τα πάντα έπαιζα μέχρι και Ευρωπαϊκά έπαιζα εγώ. Εμένα κάτι μορφωμένοι που ’ρχόταν ξένοι σταματούσαν τα όργανα και τα βιολιά για να παίξει ο Σκορδαλιάς […] Μελετούσα όμως το Χιώτη πολύ […] Είχα ένα ηλεκτρόφωνο και τα έβαζα και τα έβγαζα όλα σωστότατα, αλλά ήμουνα στη μελέτη πάντα.

• Αμοιβή

Οι αμοιβές του αφορούσαν κυρίως τη «χαρτούρα», δηλαδή τα χρήματα (χαρτονομίσματα) που έριχναν στους οργανοπαίχτες όσοι ήθελαν να χορέψουν:

Εγώ θέλω με αυτό να δουλεύω, με μερτικό και χαρτούρα. Ξέρ’ς άμα είναι και κομμάτ’ παραλήδες είναι και ανοιχτοχέρης, σε δίνει. Αλλά έχει πολλοί πάμπλουτοι που σε παίρνουν τέσσερα όργανα να παίξεις και δε δίνουν μία μετά, που ξυρίζουν τον γαμπρό στο σπίτι, με έθιμα που είναι κι αυτά […].