|

Αρχείο Μουσικού Πολιτισμού Βορείου Αιγαίου

Τα δεδομένα που παρουσιάζονται στη συγκεκριμένη Ψηφιακή Βάση, προέρχονται από πέντε ερευνητικές καταγραφές:

Η πρώτη (σύγχρονη) επιτόπια ερευνητική προσπάθεια στο συγκεκριμένο χώρο του Βορειοανατολικού Αιγαίου έγινε με πρωτοβουλία του Νίκου Διονυσόπουλου, την περίοδο 1986-1991. Πραγματοποιήθηκαν ηχογραφήσεις (με χρήση ψηφιακής τεχνολογίας για πρώτη φορά στην Ελλάδα) και συλλογή σχετικού υποστηρικτικού και τεκμηριωτικού μουσικού υλικού στη Χίο, στη Λήμνο και πιο συστηματικά στην Λέσβο. Η έρευνα εστιάστηκε στο μουσικό πολιτισμό, με έμφαση σε ιδιοτοπικές μουσικές εκφάνσεις.

Η δεύτερη ερευνητική καταγραφή, αποτελεί συνέχεια της πρώτης, με πιο συστηματικό τρόπο. Εντοπίζεται αποκλειστικά στο νησί της Λέσβου, με αλλεπάλληλες ερευνητικές αποστολές την περίοδο 1993-1996. Το ερευνητικό πρόγραμμα υποστηρίχθηκε από την Επιτροπή Ερευνών του Πανεπιστημίου του Αιγαίου, η οποία ανέλαβε τα έξοδα της επιτόπιας έρευνας, ενώ στην εκδοτική προοπτική των αποτελεσμάτων συνέπραξαν οι Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.

Η τετραμελής διεπιστημονική ομάδα, η οποία επιχείρησε συστηματικές καταγραφές σε όλο το νησί, καλύπτοντας διαφορετικούς τομείς του μουσικού φαινομένου, συγκροτήθηκε από τους Νίκο Διονυσόπουλο (μουσική), Ζωή Μάργαρη (χορό), Γιώργο Νικολακάκη (ιστορική και κοινωνιολογική ερμηνευτική προσέγγιση) και Άντα Χατζηγεωργίου (αρχειακή τεκμηρίωση από τον τύπο της εποχής). Στις εκτεταμένες καταγραφές (ηχογραφήσεις, βιντεοσκοπήσεις, συνεντεύξεις και συλλογή παλαιότερου και νεότερου φωτογραφικού υλικού), έγινε αφ’ ενός μεν προσπάθεια να καταγραφεί η συγχρονική μουσική πραγματικότητα και να γίνει εφικτή η μουσική χαρτογράφηση του νησιού, αλλά αφ’ ετέρου (και παράλληλα) το ενδιαφέρον εστιάστηκε στη διερεύνηση των παλαιότερων μουσικών πρακτικών που ίσχυαν μέχρι τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια στη Λέσβο. Όλες οι ηχογραφήσεις πραγματοποιήθηκαν από το Ν. Διονυσόπουλο. Μέρος των ηχογραφήσεων συμπεριλαμβάνεται στη μουσική έκδοση που επιμελήθηκε ο Ν. Διονυσόπουλος, «Λέσβος Αιολίς» (στα ελληνικά και αγγλικά), Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης – Επιτροπή Ερευνών Πανεπιστημίου Αιγαίου, 1997.

Η τρίτη ερευνητική προσπάθεια, ολοκληρώθηκε από μια διεπιστημονική ομάδα, που συνεργάστηκε στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος «Κιβωτός του Αιγαίου». Το συγκεκριμένο πρόγραμμα, που χρηματοδοτήθηκε από τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας στο πλαίσιο του ΕΠΕΤ ΙΙ, είχε διάρκεια από το Σεπτέμβριο του 1995, έως το Σεπτέμβριο του 1998. Ένα μέρος του προγράμματος εστίασε στη μελέτη και στην τεκμηρίωση του πολιτισμού του Βορείου Αιγαίου, με έμφαση στο λαϊκό πολιτισμό και στη μουσική και ερευνητικά επίκεντρα τη Λέσβο, τη Λήμνο, τη Χίο και τα Ψαρά.

Ο Σωτήρης Χτούρης ήταν ο επιστημονικός υπεύθυνος της συγκεκριμένης έρευνας. Ο Δημήτρης Παπαγεωργίου ανέλαβε να συντονίσει την έρευνα πεδίου. Στην ερευνητική ομάδα και στην έρευνα πεδίου συμμετείχαν, πέρα από τους προαναφερόμενους, οι: Χριστίνα Βαρκαράκη, Γιάννης Ηλιάδης, Παύλος Κάβουρας, Λάμπρος Λιάβας, Γιώργος Νικολακάκης. Με την ερευνητική ομάδα συνεργάστηκε ο Βασίλης Βέτσος, στις θεματικές που αφορούσαν ειδικά στα μουσικά δρώμενα. Ως βοηθοί έρευνας συνεργάστηκαν περιοδικά σε ορισμένες θεματικές οι: Ευαγγελία Κυριακόγλου, Χρήστος Μπακάλης, Βίκυ Μπαρδή, Δημήτρης Ουζούνης, Μαρία Παπαδάκη, Αγγελική Πολιτάκη, Αλέξανδρος Τζωρτζακάκης.

Τις μουσικές καταγραφές οργάνωσαν οι: Χ. Βαρκαράκη, Β. Βέτσος, Γ. Ηλιάδης, Π. Κάβουρας, Ε. Κυριακόγλου, Γ. Νικολακάκης, Δ. Παπαγεωργίου, Α. Πολιτάκη. Η έρευνα πεδίου στην Αγιάσο, στο Πλωμάρι και στο Μεσότοπο, σχεδιάστηκε και πραγματοποιήθηκε με τη συνεργασία του Λ. Λιάβα. Την ηχοληψία ανέλαβαν οι: Γιάννης Σμυρναίος, Κώστας Καρατζάς, Δ. Παπαγεωργίου. Ο Στέλιος Τζελαϊδής προσέφερε μια σειρά από δικές του ηχογραφήσεις που αφορούν παλιότερα και σύγχρονα μουσικά δρώμενα. Επίσης, ο Κώστας Καρατζάς κατέγραψε ορισμένα μουσικά θέματα από τις συναυλίες του συγκροτήματος «Άρναμους», τα οποία συμπεριελήφθησαν στη συνέχεια στο ερευνητικό υλικό. Τέλος, το μουσικό υλικό συμπληρώθηκε και από ορισμένες ηχογραφήσεις Λέσβιων μαθητών και μαθητριών που επέβλεψε ο Βασίλης Βέτσος, καθώς και από ορισμένες ηχογραφήσεις θρησκευτικών και άλλων σκοπών και τραγουδιών που ολοκλήρωσαν στη Λήμνο οι Θωμάς Αποστολόπουλος και Β. Βέτσος. Η επεξεργασία και η επιλογή του μουσικού υλικού έγινε από τους Βασίλη Βέτσο και Δημήτρη Παπαγεωργίου, με τη συνεργασία των τεχνικών Κώστα Κόντου και Χριστόφορου Τσιτουρίδη. Την επιμέλεια των στίχων ανέλαβαν οι Χριστίνα Βαρκαράκη και Άντα Χατζηγεωργίου.

Στη φωτογραφική καταγραφή συνεργάστηκαν οι: Χ. Βαρκαράκη, Γ. Ηλιάδης,, Ε. Κυριακόγλου, Γ. Νικολακάκης, Δ. Ουζούνης, Δ. Παπαγεωργίου, ενώ την ψηφιοποίηση ανέλαβαν οι: Θωμάς Μαυροφίδης, Χ. Μπακάλης, Α. Τζωρτζακάκης.

Στις καταγραφές βίντεο συνεργάστηκαν οι: Χ. Βαρκαράκη, Γ. Ηλιάδης, Γ. Νικολακάκης, Δ. Παπαγεωργίου, ενώ την ψηφιοποίηση ανέλαβαν οι: Θ. Μαυροφίδης, Χ. Μπακάλης, Α. Τζωρτζακάκης.

Στην ηλεκτρονική χαρτογράφηση πολιτισμικών διαδρομών της Αγιάσου και του Πλωμαρίου και στην κατασκευή ηλεκτρονικών χαρτών που απεικονίζουν τις περιοχές δράσης ορισμένων μουσικών συγκροτημάτων της Λέσβου με τη χρήση του συστήματος G.I.S., συνεργάστηκαν οι: Χ. Βαρκαράκη, Γ. Ηλιάδης, Δ. Παπαγεωργίου, Α. Πολιτάκη, ενώ τη δημιουργία σχετικής εφαρμογής ανέλαβε ο Νίκος Σουλακέλλης. Ο Μπάμπης Πετρέλλης συνεργάστηκε με την ερευνητική ομάδα στην κατασκευή ενός χάρτη που καταγράφει τα καφενεία του Πλωμαρίου.

Την υποστήριξη των συστημάτων Η/Υ ανέλαβαν οι Βασίλης Γογγολίδης, Παναγιώτης Κάργας, Παναγιώτης Μανιάτης, Παναγιώτης Μουτζουρέλλης. Ένα μέρος του επεξεργασμένου ερευνητικού υλικού που συγκεντρώθηκε, παρουσιάστηκε μέσω της έκδοσης που επιμελήθηκε ο Σ. Χτούρης, «Μουσικά Σταυροδρόμια στο Αιγαίο: Λέσβος, 19ος - 20ος αι.», Πανεπιστήμιο Αιγαίου - Υπουργείο Αιγαίου - Εξάντας, 2000.

Η τέταρτη ερευνητική καταγραφή ολοκληρώθηκε στο πλαίσιο του έργου «Ανάπτυξη πρότυπου ολοκληρωμένου πληροφοριακού συστήματος για τη φιλοξενία, διαχείριση και αξιοποίηση του πολιτιστικού περιεχομένου της αιγαιοπελαγίτικης μουσικής παράδοσης», που χρηματοδοτήθηκε από το Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας, Αιγαίου & Νησιωτικής Πολιτικής / Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Κοινωνία της Πληροφορίας», 2000-2006 Γ΄ Κ.Π.Σ., Άξονας 1: Παιδεία και Πολιτισμός, Μέτρο 1.3, «Τεκμηρίωση, Αξιοποίηση και Ανάδειξη του Ελληνικού Πολιτισμού».

Το έργο (01.03.2005–30.09.2008), εστίασε στη συλλογή, καταγραφή, τεκμηρίωση και αξιοποίηση του πολιτισμικού αποθέματος της μουσικής παράδοσης του Αιγαίου μέσα από τη χρήση Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνίας (ΤΠΕ). Σ’ αυτό το πλαίσιο κατασκευάστηκε η συγκεκριμένη Βάση Δεδομένων, τόσο για ερευνητικούς/εκπαιδευτικούς σκοπούς, όσο και για λόγους προβολής της περιοχής. Ο Σωτήρης Χτούρης ήταν επιστημονικός υπεύθυνος του έργου και ο Δημήτρης Παπαγεωργίου αναπληρωτής επιστημονικός υπεύθυνος. Υπεύθυνοι έρευνας πεδίου ήταν οι Γιάννης Ηλιάδης, Χριστίνα Βαρκαράκη.

Στην ερευνητική ομάδα και στην έρευνα πεδίου, με κύρια επίκεντρα τη Λήμνο, τη Χίο και τη Σάμο, συμμετείχαν, πέρα από τους προαναφερόμενους, οι: Ιωάννα Αντώνογλου, Νίκος Διονυσόπουλος, Χαρά Καραβία, Αντώνης Λως, Μάλαμα Ρενταρή, Ειρήνη Σταματογιαννοπούλου, Ηρώ Σταυρακάκη. Τις μουσικές καταγραφές οργάνωσαν οι: Ι. Αντώνογλου, Ν. Διονυσόπουλος, Χ. Καραβία, Α. Λως, Δ. Παπαγεωργίου, Μ. Ρενταρή, Ε.
Σταματογιαννοπούλου, Η. Σταυρακάκη. Όλες οι ηχογραφήσεις και η μεταγενέστερη επεξεργασία του ήχου έγιναν από το Ν. Διονυσόπουλο. Η επιλογή των μουσικών σκοπών και τραγουδιών που εντάχθηκαν στη Βάση Δεδομένων από αυτή την καταγραφή, έγινε από το Ν. Διονυσόπουλο, σε συνεργασία με το Δ. Παπαγεωργίου. Την επιμέλεια των στίχων ανέλαβαν οι Ν. Διονυσόπουλος, Φατός Λαζαρή, Δ. Παπαγεωργίου, Μ. Ρενταρή.
Στις καταγραφές και στην ψηφιοποίηση φωτογραφιών συνεργάστηκαν οι: Ι. Αντώνογλου, Χ. Βαρκαράκη, Ν. Διονυσόπουλος, Γ. Ηλιάδης, Χ. Καραβία, Α. Λως, Δ. Παπαγεωργίου, Μ. Ρενταρή, Ε. Σταματογιαννοπούλου, Η. Σταυρακάκη.

Στις καταγραφές και στην ψηφιοποίηση βίντεο συνεργάστηκαν οι: Ι. Αντώνογλου, Χ. Βαρκαράκη, Ν. Διονυσόπουλος, Γ. Ηλιάδης, Χ. Καραβία, Α. Λως, Δ. Παπαγεωργίου, Μ. Ρενταρή, Ε. Σταματογιαννοπούλου, Η. Σταυρακάκη. Video Editing: Αλέξανδρος Σπάθης. Σχεδίαση Λογισμικού για τη Βάση Δεδομένων: Θωμάς Μαυροφίδης. Ένα μέρος του ερευνητικού υλικού που συγκεντρώθηκε στο πλαίσιο αυτής της καταγραφής και αναφέρεται ειδικά στη Λήμνο, με ορισμένες συμπληρώσεις από το υλικό των τριών προηγούμενων καταγραφών, καθώς και από παλιότερες καταγραφές άλλων ερευνητών, εκδόθηκε (με επιμέλεια των Σ. Χτούρη και Δ. Παπαγεωργίου) ως «Μουσικά Σταυροδρόμια στο Αιγαίο: Λήμνος, 19ος - 21ος αι.», Εκδόσεις Ίων, Αθήνα, Α΄ έκδοση, 2007, Β΄ έκδοση, 2009.

Η πέμπτη ερευνητική καταγραφή (01.03.2007 - 30.06.2009) ολοκληρώθηκε στο πλαίσιο του έργου «Δημιουργία διαδραστικής πολυμεσικής εφαρμογής για την προβολή του Μουσικού Πολιτισμού στο Βόρειο Αιγαίο (Ικαρία)», που χρηματοδοτήθηκε από το Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας, Αιγαίου & Νησιωτικής Πολιτικής / Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Κοινωνία της Πληροφορίας», 2000-2006 Γ΄ Κ.Π.Σ., Άξονας 1: Παιδεία και Πολιτισμός, Μέτρο 1.3, «Τεκμηρίωση, Αξιοποίηση και Ανάδειξη του Ελληνικού Πολιτισμού».

Το έργο ολοκληρώθηκε με τη δημιουργία ενός CD-ROM (που επιμελήθηκαν οι Σ. Χτούρης και Χ. Μπακάλης) για την προβολή του Μουσικού Πολιτισμού της Ικαρίας, με αναφορά στα συγκεκριμένα ιστορικά, κοινωνικά και πολιτισμικά συμφραζόμενα που καθόρισαν τη συγκρότηση του συγκεκριμένου μουσικού μορφώματος.

Ο Σωτήρης Χτούρης ήταν επιστημονικός υπεύθυνος του έργου. Υπεύθυνος έρευνας πεδίου ήταν ο Χρήστος Μπακάλης. Στην ερευνητική ομάδα και στην έρευνα πεδίου, με επίκεντρο την Ικαρία, συμμετείχαν, πέρα από τους προαναφερόμενους, οι: Νίκος Διονυσόπουλος, Νίκος Πιτσιάβας, Μάλαμα Ρενταρή.

Τις μουσικές καταγραφές οργάνωσε ο Ν. Διονυσόπουλος. Όλες οι ηχογραφήσεις και η μεταγενέστερη επεξεργασία του ήχου έγιναν από το Ν. Διονυσόπουλο, ο οποίος έκανε και την επιλογή των μουσικών σκοπών και τραγουδιών που εντάχθηκαν στη Βάση Δεδομένων από αυτή την καταγραφή. Την επιμέλεια των στίχων ανέλαβαν οι Ν. Διονυσόπουλος, Μ. Ρενταρή.

Στις καταγραφές και στην ψηφιοποίηση φωτογραφιών συνεργάστηκαν οι: Νίκος Διονυσόπουλος, Χρήστος Μπακάλης, Μάλαμα Ρενταρή.
Στις καταγραφές και στην ψηφιοποίηση βίντεο συνεργάστηκαν οι: Νίκος Διονυσόπουλος, Χρήστος Μπακάλης, Νίκος Πιτσιάβας, Μάλαμα Ρενταρή. Video Editing: Δημήτρης Παπαγεωργίου, Ν. Πιτσιάβας, Αλέξανδρος Σπάθης. Σχεδίαση Λογισμικού Εφαρμογής: Θωμάς Μαυροφίδης.